Aleida Leurink: een Wikipediaan avant la lettre

Door Renate Oude Nijeweme

“Wat ik zo dagelijks mocht beleven

heb ik in een boekske neergeschreven

Zoodat op mijnen ouden dag

Geheel mijn leven voor mij lag.”

Dit zijn de woorden van Aleida Leurink, predikantsvrouw in Losser van 1698-1755. Aleida deelde kennis. Naast het opvoeden van vijf kinderen, het onderhouden van een kleine boerderij en het handelen in de oogst ervan, hield ze notities bij. Zo kunnen we teruglezen hoe vaak de Dinkel overstroomde (vaak!) en dat de winter van 1749 zo zacht was dat het wel april leek.

Het Wikipedia-artikel over Aleida bestaat momenteel in drie talen: Nederlands, Engels en Duits. Op alle drie de pagina’s prijkt een afbeelding van een monument, het Aleida Leurinkhuis. Deze afbeelding is door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geüpload naar Wikimedia Commons en het is een zwart-witfoto, gemaakt in 1963.

Het is de enige foto die dit artikel illustreert. Daarmee is het beeldbepalend. Voor de lezer ziet het Aleida Leurinkhuis er zo uit. En misschien Losser ook. Zou er niet een recentere foto zijn in de archieven die Twente rijk is? Stel, er is zo’n foto; in een archief in Twente. De foto is in kleur en misschien zelfs uit deze eeuw. Hoe vaak wordt deze foto momenteel bekeken? Hoe maakt deze foto deel uit van een groter geheel?

Wat is de zeggenschap van een afbeelding, geïsoleerd in een archief? Vergelijk dat met dezelfde foto, in context gezet bij het artikel over Aleida Leurink. Dan gaat informatie leven, wordt het kennis, onderdeel van een verhaal, onderdeel van onze gedeelde geschiedenis.

Aleida Leurink intrigeert me zo sterk dat ik er niet alleen een lemma over schreef, maar haar ook gebruikte als voorbeeld tijdens een presentatie die ik op 17 juni jl. in Tetem mocht geven. Aleida hield 57 jaar lang notities bij, over wetenswaardigheden in de buurt; van Deventer tot Ochtrup, over gebeurtenissen rondom het koningshuis en over de winst die ze maakte op de prijs vlas en rogge. Haar nieuwsgierigheid en drang tot het vastleggen en delen van wetenswaardigheden maken haar wat mij betreft een Wikipediaan avant la lettre.

Aleida is niet de enige die graag informatie bijhoudt. In Twente zijn er historische kringen, heemkundeverenigingen en natuurlijk archieven die zoveel mogelijk verzamelen met het doel deze informatie te conserveren. De vraag is wel hoe toegankelijk deze informatie is, hoe duidelijk het is wie waar welke kennis opgeslagen heeft en onder welke voorwaarden dit gedeeld wordt.

Deze drempels zijn eenvoudig te verlagen. Bijvoorbeeld door het doneren van (een deel van) een collectie aan Wikimedia Commons. Deze beeldbank kan door iedereen gebruikt worden en wordt ook op Wikipedia gebruikt. Als je een foto ziet op Wikipedia, dan komt deze van Wikimedia Commons. Zo kun je een afbeelding die anders voornamelijk bewaard wordt gebruiken als illustratie bij een Wikipedia-artikel en daarmee krijgt de afbeelding context en de kans om door miljoenen lezers van Wikipedia gezien te worden.

Aleida Leurinks verhaal werd uiteindelijk door J.J. van Deinse met de wereld gedeeld. Hij schreef over haar in het dagblad Tubantia en zorgde er zo voor dat heel Twente Aleida en haar notities leerde kennen. Daarmee is haar verhaal niet verloren gegaan; daarmee is haar verhaal in een bredere context geplaatst. Zo eindigde ik ook mijn presentatie bij Tetem: laat kennis, of dat nu afbeeldingen of teksten zijn, onderdeel worden van een groter geheel. Alleen zo kan kennis groeien, kunnen connecties gemaakt worden en wordt informatie opgenomen in het grotere geheel.